Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı iş birliğinde yürütülen İzmit Körfezi Dip Çamuru Temizliği Projesi kapsamında, deniz tabanından yaklaşık 2,4 milyon metreküp çamur çıkarıldı. Çalışmalarla birlikte körfezdeki deniz canlılarının yaşam alanlarının iyileştirilmesi hedefleniyor.
İKİ ETAPTA 225 HEKTARLIK ALAN TEMİZLENDİ
İzmit Körfezi’nin doğu baseninde biriken dip çamurunun temizlenmesi, susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesini kapsayan proje için hazırlık çalışmaları 2016 yılında başladı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) iş birliğinde yürütülen araştırmaların ardından, İstanbul Üniversitesi ve TÜBİTAK MAM tarafından fizibilite raporları hazırlandı.
Araştırmalar sonucunda, körfezin doğu baseninde 468 hektarlık alanda, 15 metre derinliğe kadar yaklaşık 3,8 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi gerektiği belirlendi. Proje için Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı arasında 28 Ağustos 2022’de iş birliği protokolü imzalandı.
ÇALIŞMALAR MAYIS 2023’TE BAŞLADI
Dip çamurunun deniz tabanından çıkarılmasına 2 Mayıs 2023’te düzenlenen törenle başlandı. İzmit’teki eski fuar alanı mevkisinde kurulan yaklaşık 70 dönümlük şantiyede, denizden çıkarılan çamurun susuzlaştırılması ve bertaraf edilmesine yönelik işlemler yürütüldü.
Çalışmalar kapsamında deniz tabanındaki çamur, gemiler ve boru sistemi yardımıyla karadaki tesise taşındı. Burada tarama ve susuzlaştırma işlemlerinden geçirilen çamurun içindeki su ayrıştırılarak geriye kalan malzemenin deniz ortamından uzaklaştırılması sağlandı.
2,4 MİLYON METREKÜP ÇAMUR ÇIKARILDI
Projenin ilk etabında 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp dip çamurunun temizlenmesi hedeflendi. Kasım 2024’te yapılan açıklamalarda, 92 hektarlık alandan 1 milyon metreküp çamur çıkarıldığı bildirildi. İlk etabın tamamlanmasıyla birlikte 125 hektarlık alanda yaklaşık 1,1 milyon metreküp çamur denizden uzaklaştırıldı.
İkinci etapta ise 100 hektarlık alanda yaklaşık 1,3 milyon metreküp çamurun temizlenmesi için çalışma yürütüldü. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin 7 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, ikinci etabın tamamlandığı ve iki etapta toplam 225 hektarlık alandan yaklaşık 2,4 milyon metreküp dip çamurunun çıkarıldığı belirtildi.
Temizlenen alanın büyüklüğünün yaklaşık 300 futbol sahasına karşılık geldiği ifade edilirken, üçüncü etap kapsamında 247 hektarlık alanda çalışma yapılmasının planlandığı bildirildi.
DİP ÇAMURU NEDEN TEMİZLENİYOR?
İzmit Körfezi’nin doğu kesiminde kentleşme, sanayileşme ve dereler yoluyla taşınan kirleticiler nedeniyle zaman içinde dip çamuru biriktiği belirtiliyor. Deniz tabanında biriken çamur, yaşam alanlarının özelliklerini değiştirebilirken organik maddelerin ayrışması sırasında oksijen tüketiminin artmasına da neden olabiliyor.
Dip çamuru temizliğiyle deniz tabanındaki olumsuz koşulların azaltılması, oksijen seviyesinin iyileştirilmesine katkı sağlanması ve deniz canlıları için daha elverişli yaşam alanları oluşturulması amaçlanıyor.
Bununla birlikte, körfezin çevresel sorunlarının giderilmesi için yalnızca dip çamurunun temizlenmesi yeterli görülmüyor. Kirlilik kaynaklarının kontrol altına alınması, atık su arıtma altyapısının etkin işletilmesi, derelerden taşınan kirliliğin önlenmesi ve çevresel izleme çalışmalarının sürdürülmesi de önem taşıyor.
ÇIKARILAN ÇAMURDAN YAPI MALZEMELERİ VE YAPAY RESİF ÜRETİLDİ
İzmit Körfezi’nden çıkarılan dip çamuru, laboratuvar çalışmalarında tuğla, briket, sıva tipi yapı malzemeleri ve beton katkısı olarak değerlendirilmek üzere denendi. Ayrıca çamur, seramik yapay resiflerin üretiminde kullanıldı.
Eylül 2026’da dip çamurundan üretilen ve yüzde 65’e kadar çamur içeren yapay resifler Değirmendere’de denize bırakıldı. Resiflerle deniz canlılarına yeni tutunma ve yaşam alanları sağlanması hedefleniyor. Tuğla, briket ve beton katkısına yönelik çalışmalar ise araştırma ve deneme niteliğinde yürütüldü.
DENİZ CANLILARININ DURUMU TAKİP EDİLİYOR
Dip çamuru temizliğinin yanı sıra, çalışmaların deniz ekosistemi üzerindeki etkileri de izleniyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ile İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi iş birliğinde temizlenen bölgelerde biyoçeşitlilik izleme çalışmaları gerçekleştiriliyor.
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, körfezin korunmasına yönelik dip çamuru temizliğinin dışında da çalışmalar yürütüyor. Derelere yerleştirilen bariyerler, deniz süpürgeleri ve amfibik araçlarla yapılan temizlik faaliyetleri de bu uygulamalar arasında yer alıyor.
