Okullarda yaşanan zorbalığı hâlâ “çocuklar arasında olur böyle şeyler” diyerek açıklamaya çalışıyoruz. Oysa zorbalık, bir çocuğun diğerine yaptığı basit bir davranış değil; görülmeyen duyguların, duyulmayan ihtiyaçların ve öğrenilmemiş sınırların sonucudur. Okul, zorbalığın başladığı yer değil; en görünür olduğu yerdir. Alay edilen, dışlanan, lakap takılan, yok sayılan çocuklar bize bir şey anlatır ama çoğu zaman biz bunu duymamayı seçeriz. Çünkü görmek, sorumluluk almayı gerektirir.
Zorbalığın temelinde güç değil, güçsüzlük vardır. Kendini değersiz hisseden, varlığı fark edilmeyen çocuk; başkasını küçülterek ayakta kalmaya çalışır. Bu bazen iterek, bazen sözle, bazen de sosyal medya üzerinden olur. En tehlikelisi ise bunun “şaka” adı altında normalleştirilmesidir. Eğer bir davranış can yakıyorsa, tekrar ediyorsa ve çocuk kendini yalnız hissediyorsa, orada şaka yoktur; psikolojik şiddet vardır.
Zorbalığa maruz kalan çocukların bilmesi gereken en önemli şey şudur: Bu senin suçun değil. Sessiz kalmak bir çözüm değildir ve yardım istemek zayıflık değil, cesarettir. Rahatsız olduğu davranışı ifade edebilmesi, güvendiği bir yetişkine anlatabilmesi hayati önemdedir. Aynı zamanda zorbalığa tanık olan çocuklar da bu döngünün bir parçasıdır. Sessiz kalmak tarafsızlık değildir; zorbalığın sürmesine izin vermektir. Yanında durmak, destek olmak ve bildirmek iyileştiricidir.
Öğretmenler yalnızca ders anlatmaz; sınıfın ruhunu da taşır. Derste giderek susan, teneffüslerde yalnız kalan, göz temasından kaçınan çocuklar sinyal verir. Zorbalık sadece fiziksel değildir; sözle, bakışla, dışlayarak yapılan zorbalık da en az onun kadar yıkıcıdır. “Aranızda halledin” demek, çocuğu yalnız bırakmaktır. Güvenli sınıf ortamı disiplinle değil, ilişkiyle kurulur. Çocuk, öğretmenin gerçekten yanında olduğunu hissetmediği sürece susar.
Ebeveynler için ise zor ama gerekli bir yüzleşme vardır. “Benim çocuğum yapmaz” demek sorumluluktan kaçmaktır. “Biraz güçlü olsun” demek şiddeti normalleştirmektir. Çocuklar evde duydukları dili okula taşır. Alaycı, kıyaslayan, küçümseyen dil; empatiyi öğretmez. Zorbalık yapan çocuk için destek almak onu etiketlemek değil, korumaktır. Zorbalığa uğrayan çocuğa “sen de karşılık ver” demek ise onu daha da yalnızlaştırır.
Zorbalık bir çocuk meselesi değil, yetişkin sorumluluğudur. Görülmeyen çocuk bağırır, duyulmayan çocuk ya saldırır ya da içine kapanır. Ceza listeleriyle değil, gerçekten dinleyen yetişkinlerle önlenir. Bir çocuğun okulda kendini güvende hissetmesi lüks değil, en temel haktır. Çünkü güvende olmayan çocuk öğrenemez; sadece hayatta kalmaya çalışır. Zorbalığı bitirmek istiyorsak, çocuklara ne yapmaları gerektiğini anlatmadan önce kendi dilimize bakmalıyız. Bir çocuk duyulduğunu hissettiğinde, şiddete ihtiyacı kalmaz.
